Quốc hội duyệt chi trước, rồi sau đó lại phải bỏ phiếu cho phép vay tiền trả cho chính khoản mình đã duyệt — và đó là gốc của mọi bế tắc.
Thâm hụt khác nợ
Hai từ này thường bị dùng lẫn. Thâm hụt là khoản chi vượt thu trong một năm. Nợ công là tổng cộng dồn của tất cả các khoản thâm hụt trong quá khứ, trừ đi phần đã trả.
Một năm thâm hụt giảm không có nghĩa nợ giảm — nợ vẫn tăng, chỉ tăng chậm hơn. Nợ chỉ giảm khi ngân sách có thặng dư, điều rất hiếm.
Tiền đi đâu
Ngân sách liên bang chia làm hai phần rất khác nhau về tính chất.
Phần lớn hơn là chi bắt buộc: các chương trình hưu trí và y tế chạy theo công thức đã ghi trong luật, cứ ai đủ điều kiện là được hưởng, không phụ thuộc vào quyết định hằng năm. Cộng với lãi phải trả cho nợ hiện có, phần này chiếm phần áp đảo.
Phần nhỏ hơn là chi tuỳ nghi, được quốc hội biểu quyết mỗi năm: quốc phòng, nghiên cứu, hạ tầng, vận hành các cơ quan.
Điểm mấu chốt: các cuộc tranh cãi ngân sách gay gắt chủ yếu diễn ra trên phần nhỏ hơn. Muốn thay đổi thật sự quỹ đạo nợ thì phải đụng vào phần bắt buộc hoặc đụng vào thu — hai việc đều rất khó về mặt chính trị.
Trần nợ là cái gì
Trần nợ là mức tối đa mà chính phủ được phép vay, do quốc hội ấn định bằng một đạo luật riêng.
Nghịch lý nằm ở chỗ: quốc hội đã thông qua các đạo luật chi tiêu và các đạo luật thuế, và chính hai nhóm luật ấy quyết định phải vay bao nhiêu. Bỏ phiếu nâng trần nợ không phải quyết định chi thêm — nó chỉ là cho phép trả cho những khoản đã cam kết.
Hầu như không nước nào khác có cơ chế tách rời như vậy. Ở phần lớn các nước, duyệt ngân sách đã bao hàm luôn việc vay để bù thâm hụt.
Vì sao nó thành vũ khí
Vì hậu quả của việc không nâng trần quá nghiêm trọng, nó trở thành đòn bẩy thương lượng cho phe thiểu số hoặc phe kiểm soát một viện.
Khi chạm trần, bộ tài chính dùng các biện pháp kế toán tạm thời để kéo dài thêm vài tuần hoặc vài tháng. Hết dư địa thì chính phủ không còn khả năng thanh toán đúng hạn mọi nghĩa vụ.
Cần phân biệt với việc đóng cửa chính phủ: đóng cửa xảy ra khi quốc hội không thông qua ngân sách hoạt động, khiến các cơ quan tạm ngừng và nhân viên nghỉ không lương — khó chịu nhưng đã xảy ra nhiều lần và khắc phục được. Vỡ nợ vì trần nợ thì chưa từng xảy ra, và hậu quả ở quy mô khác hẳn.
Nếu thật sự vỡ nợ
Trái phiếu chính phủ Mỹ là tài sản được coi là an toàn nhất thế giới, làm chuẩn định giá cho gần như mọi tài sản khác và làm tài sản thế chấp trong hệ thống tài chính toàn cầu.
Nếu khoản thanh toán bị lỡ, giả định nền tảng ấy bị phá vỡ. Hậu quả không chỉ là lãi suất Mỹ tăng mà là một cú sốc lan khắp hệ thống tài chính quốc tế. Ngay cả việc tiến sát tới ngưỡng mà chưa vỡ cũng đã từng khiến xếp hạng tín nhiệm bị hạ và chi phí vay tăng thêm.
Vì sao khó cắt giảm
Khi hỏi ý kiến chung chung, đa số ủng hộ giảm thâm hụt. Nhưng khi hỏi từng khoản cụ thể, đa số lại phản đối cắt giảm khoản đó.
Hai khoản lớn nhất là hưu trí và y tế cho người cao tuổi — nhóm cử tri đi bầu đều đặn nhất. Quốc phòng thì gắn với việc làm phân bố rộng khắp các bang, nên mỗi lần cắt đều vấp phải phản đối từ chính các nghị sĩ vùng đó.
Phía thu cũng vậy: mọi khoản ưu đãi thuế đều có một nhóm hưởng lợi có tổ chức, trong khi cái lợi của việc bỏ nó thì phân tán cho tất cả và không ai vận động cho. Bất đối xứng này là lý do cơ cấu ngân sách gần như không dịch chuyển qua nhiều đời chính quyền, bất kể phe nào nắm quyền.
Ai đang nắm nợ Mỹ
Một hiểu lầm phổ biến là phần lớn nợ nằm trong tay nước ngoài. Thực tế phần lớn do chính người Mỹ và các định chế trong nước nắm: quỹ hưu trí, quỹ tương hỗ, ngân hàng, công ty bảo hiểm, hộ gia đình, cùng một phần đáng kể do chính các quỹ tín thác của chính phủ nắm giữ.
Phần do nước ngoài nắm là thật và đáng chú ý, nhưng nó là thiểu số, và được phân tán qua rất nhiều quốc gia và định chế chứ không tập trung vào một chủ nợ duy nhất.
Nâng trần nợ có phải là cho phép chi thêm không?
Không. Nó chỉ cho phép vay để thanh toán những khoản đã được các đạo luật chi tiêu và thuế trước đó quyết định. Quyết định chi đã nằm ở khâu trước.
Đóng cửa chính phủ khác vỡ nợ thế nào?
Đóng cửa là các cơ quan tạm ngừng hoạt động vì thiếu ngân sách, đã xảy ra nhiều lần và khắc phục được. Vỡ nợ là không thanh toán được nghĩa vụ nợ, chưa từng xảy ra và hậu quả ở quy mô khác hẳn.
Nợ cao tới mức nào thì nguy hiểm?
Không có ngưỡng tuyệt đối. Điều quan trọng hơn là chi phí trả lãi so với quy mô nền kinh tế và khả năng vay tiếp với lãi suất hợp lý.
Nước ngoài có nắm phần lớn nợ Mỹ không?
Không. Phần lớn do các định chế và hộ gia đình trong nước nắm, cùng các quỹ tín thác của chính phủ. Phần nước ngoài là thiểu số và phân tán qua nhiều quốc gia.
