Thuốc kê đơn ở Mỹ: giá cao và chuỗi trung gian

Cùng một viên thuốc, cùng một nhà máy, giá ở Mỹ có thể gấp nhiều lần nước khác — và phần chênh không chảy hết về hãng dược.

Không ai đặt trần giá

Ở phần lớn các nước, một cơ quan nhà nước đánh giá hiệu quả của thuốc rồi thương lượng mức giá cho cả hệ thống, và nhà sản xuất phải chấp nhận nếu muốn bán.

Ở Mỹ, hãng dược tự đặt giá niêm yết. Thương lượng diễn ra riêng lẻ giữa từng bên chi trả với từng hãng. Không có mức trần chung, và với các thuốc mới không có đối thủ thì bên mua gần như không có đòn bẩy.

Bằng sáng chế và khoảng thời gian độc quyền

Thuốc mới được bảo hộ một thời gian để nhà sản xuất thu hồi chi phí nghiên cứu — lập luận này có cơ sở thật, vì phần lớn ứng viên thuốc thất bại và chi phí phát triển rất lớn.

Vấn đề nằm ở chỗ thời gian độc quyền có thể được kéo dài bằng nhiều cách: đăng ký bằng sáng chế bổ sung cho công thức, liều lượng, dạng bào chế hay thiết bị đưa thuốc. Một sản phẩm có thể được bao quanh bởi hàng chục bằng sáng chế, khiến đối thủ khó vào thị trường lâu hơn nhiều so với dự kiến ban đầu.

Khi độc quyền hết và thuốc gốc xuất hiện, giá thường giảm rất mạnh. Với thuốc sinh học thì phức tạp hơn — bản tương tự khó sản xuất và khó được chấp nhận thay thế hơn, nên giá không giảm sâu như thuốc hoá dược.

Bên trung gian ít người biết

Giữa hãng dược và người bệnh có một mắt xích quan trọng: các công ty quản lý quyền lợi dược, làm việc thay mặt bên chi trả.

Họ quyết định thuốc nào được đưa vào danh mục chi trả và ở bậc nào, đồng thời thương lượng chiết khấu với hãng dược. Chiết khấu này thường không công khai.

Cơ chế tạo ra một nghịch lý: hãng dược có động cơ đặt giá niêm yết cao để có dư địa chiết khấu lớn, vì mức chiết khấu là yếu tố giúp thuốc được vào danh mục ở vị trí tốt. Người bệnh trả theo tỷ lệ phần trăm của giá niêm yết thì chịu thiệt từ chính cơ chế này.

Danh mục thuốc quyết định túi tiền

Mỗi gói bảo hiểm có danh mục riêng, chia nhiều bậc với mức đồng chi trả khác nhau. Thuốc gốc thường ở bậc rẻ nhất, thuốc biệt dược ở bậc cao hơn, thuốc đặc trị ở bậc cao nhất.

Một số thuốc yêu cầu thử thuốc rẻ hơn trước rồi mới được duyệt loại đắt hơn. Danh mục có thể thay đổi giữa năm, nghĩa là thuốc đang dùng ổn định bỗng chuyển bậc hoặc bị loại.

Vì sao có khi không dùng bảo hiểm lại rẻ hơn

Với một số thuốc gốc phổ thông, giá tiền mặt tại nhà thuốc hoặc qua thẻ giảm giá có thể thấp hơn mức đồng chi trả theo bảo hiểm.

Trước đây có thông lệ nhà thuốc không được chủ động nói điều này với khách; quy định sau đó đã cấm việc bịt miệng như vậy. Nhưng nhiều người vẫn không biết mình nên hỏi, và câu hỏi nên hỏi rất đơn giản: trả tiền mặt thì bao nhiêu.

Giá cùng một loại thuốc cũng chênh nhau đáng kể giữa các nhà thuốc trong cùng khu vực, nên hỏi vài nơi là việc đáng làm với thuốc dùng dài hạn.

Mua thuốc từ nước ngoài

Vì chênh lệch giá quá lớn, nhiều người tìm cách mua thuốc từ nước khác, phổ biến nhất là qua biên giới phía bắc hoặc đặt qua mạng.

Về nguyên tắc, nhập khẩu thuốc cho cá nhân không được phép trong phần lớn trường hợp, dù cơ quan chức năng thường không truy cứu người mua với lượng nhỏ dùng riêng. Một số bang còn chủ động xin lập kênh nhập khẩu chính thức để hạ giá cho người dân.

Rủi ro lớn nhất không nằm ở pháp lý mà ở nguồn hàng: các trang bán thuốc trực tuyến giả mạo rất nhiều, và thuốc không rõ nguồn có thể sai hàm lượng hoặc không chứa hoạt chất. Nếu đi hướng này thì việc kiểm tra nhà thuốc có giấy phép thật là bước không được bỏ qua.

Hướng thay đổi

Đã có bước cho phép chương trình bảo hiểm người cao tuổi thương lượng giá với một số thuốc chi nhiều nhất, cùng cơ chế đặt trần chi tự trả cho thuốc trong chương trình đó. Đây là thay đổi lớn so với nguyên tắc trước kia là không thương lượng.

Các hướng khác được bàn tới gồm siết việc kéo dài bằng sáng chế, buộc công khai chiết khấu, và đẩy nhanh phê duyệt thuốc gốc. Mỗi hướng đều vấp phải một nhóm lợi ích có tổ chức, nên tiến triển chậm.