Một nhóm công dân không có chuyên môn pháp lý được trao quyền quyết định sự thật của vụ án, và đó là lựa chọn có chủ đích.
Vì sao giao cho người không chuyên
Quyền được xét xử bởi bồi thẩm đoàn nằm trong hiến pháp, xuất phát từ kinh nghiệm lịch sử với những phiên toà mà quan chức vừa buộc tội vừa phán xử.
Ý tưởng nền là tách hai vai: thẩm phán nắm luật và điều hành phiên toà, còn câu hỏi chuyện gì đã thực sự xảy ra thì để một nhóm người bình thường quyết. Người không thuộc bộ máy thì khó bị bộ máy gây sức ép hơn.
Hai loại bồi thẩm đoàn
Loại quen thuộc là bồi thẩm đoàn xét xử, ngồi nghe cả phiên toà rồi đưa ra phán quyết có tội hay không có tội.
Loại thứ hai ít được biết là bồi thẩm đoàn lớn, làm việc ở giai đoạn trước: xem công tố có đủ căn cứ để truy tố hay không. Phiên họp của nó kín, bị can thường không có mặt và không có luật sư biện hộ trong phòng, và ngưỡng để ra quyết định thấp hơn nhiều so với ngưỡng kết tội. Vì thế việc bị truy tố không nói lên điều gì về khả năng bị kết tội.
Được gọi như thế nào
Danh sách triệu tập thường rút từ danh sách cử tri ghi danh, danh sách người có bằng lái, hoặc kết hợp cả hai. Ai được rút trúng sẽ nhận giấy triệu tập và phải có mặt.
Đây là nghĩa vụ công dân có tính cưỡng chế: không đến mà không có lý do chính đáng có thể bị phạt. Luật liên bang và nhiều bang cấm chủ sử dụng lao động sa thải người nghỉ để làm nghĩa vụ này, nhưng việc có được trả lương trong những ngày đó hay không thì tuỳ nơi và tuỳ chính sách công ty.
Khoản thù lao do toà trả thường rất thấp, và với người làm công ăn theo giờ thì một phiên toà kéo dài là gánh nặng thật. Đây là lý do thành phần bồi thẩm đoàn đôi khi không phản ánh đúng cơ cấu dân cư.
Quy trình sàng lọc
Người được triệu tập chưa chắc được chọn. Trước phiên xử, thẩm phán và luật sư hai bên đặt câu hỏi để tìm người có định kiến hoặc có liên hệ với vụ việc.
Có hai cách loại. Cách thứ nhất phải nêu lý do cụ thể và được thẩm phán chấp nhận — ví dụ người đó quen bị cáo hoặc đã có kết luận sẵn trong đầu; số lần loại theo cách này không giới hạn. Cách thứ hai cho phép loại mà không cần nêu lý do, nhưng mỗi bên chỉ có một số lượt nhất định, và không được dùng để loại người vì chủng tộc hay giới tính.
Nghị án và yêu cầu nhất trí
Nghe xong, bồi thẩm đoàn nhận hướng dẫn của thẩm phán về luật áp dụng, rồi vào phòng riêng nghị án. Không ai được dự, kể cả thẩm phán.
Trong vụ hình sự, phán quyết thường phải nhất trí tuyệt đối. Không đạt được thì phiên toà bị tuyên bố bất thành, và công tố phải quyết định có xử lại từ đầu hay không. Trong vụ dân sự, nhiều nơi chỉ cần đa số theo tỷ lệ luật định.
Chuẩn chứng minh trong vụ hình sự cũng cao hơn hẳn: phải vượt qua mọi nghi ngờ hợp lý. Vụ dân sự chỉ cần bên nào có chứng cứ thuyết phục hơn. Đây là lý do một người có thể được tuyên không có tội trong phiên hình sự nhưng vẫn thua kiện dân sự về cùng sự việc.
Điều bồi thẩm đoàn không được biết
Bồi thẩm đoàn thường không được nghe những gì thẩm phán đã loại khỏi phiên toà — chứng cứ thu thập trái luật, tiền án của bị cáo trong nhiều trường hợp, hoặc lời khai bị xem là không đáng tin cậy.
Điều này gây khó chịu cho người quan sát bên ngoài, vì báo chí có thể biết nhiều hơn cả người ngồi trong phòng xử. Nhưng đó là chủ ý: phán quyết phải dựa trên chứng cứ hợp lệ được trình bày công khai trước toà, không dựa trên thông tin lan truyền bên ngoài.
Bị truy tố có nghĩa là có tội không?
Không. Truy tố chỉ có nghĩa là có đủ căn cứ để đưa vụ việc ra xét xử, và ngưỡng cho bước này thấp hơn nhiều so với ngưỡng kết tội tại phiên toà.
Từ chối làm bồi thẩm được không?
Không thể từ chối tuỳ ý. Có thể xin hoãn hoặc xin miễn vì lý do chính đáng theo quy định của từng toà, nhưng bỏ không đến mà không có lý do có thể bị chế tài.
Nếu bồi thẩm đoàn không nhất trí được thì sao?
Trong vụ hình sự, phiên toà bị tuyên bất thành. Công tố sẽ quyết định có đưa ra xử lại từ đầu với một bồi thẩm đoàn mới hay không.
Vì sao có người được tuyên không có tội nhưng vẫn thua kiện dân sự?
Vì hai phiên toà dùng hai chuẩn chứng minh khác nhau. Hình sự đòi vượt qua mọi nghi ngờ hợp lý; dân sự chỉ cần bên nào có chứng cứ thuyết phục hơn.
