Cửa sửa hiến pháp được mở sẵn nhưng hẹp đến mức hơn hai trăm năm chỉ lọt qua vài chục lần.
Vì sao phải có cửa ấy
Những người soạn bản hiến pháp đầu tiên biết mình không thể tiên liệu mọi thứ. Họ cũng vừa trải qua một bản khung pháp lý trước đó gần như không sửa được, và nó đã thất bại vì cứng nhắc.
Nên họ đặt sẵn một quy trình sửa đổi. Nhưng họ cũng không muốn một đa số nhất thời sửa được văn bản nền, vì như vậy thì hiến pháp không còn là ràng buộc mà chỉ là một đạo luật thường. Kết quả là một cánh cửa có thật nhưng rất chật.
Hai bước, mỗi bước một ngưỡng cao
Bước một là đề xuất. Cách thông thường là cả hai viện quốc hội cùng thông qua với đa số hai phần ba. Có một con đường thứ hai — đại hội do các bang triệu tập — nhưng chưa từng được dùng để sửa hiến pháp trên thực tế.
Bước hai là phê chuẩn. Đề xuất phải được ba phần tư số bang chấp thuận, thông qua cơ quan lập pháp bang hoặc hội nghị riêng ở từng bang.
Điểm quan trọng: tổng thống không có vai trò chính thức nào trong quy trình này. Không ký, không phủ quyết được. Đây là việc giữa quốc hội và các bang.
Vì sao ngưỡng ba phần tư là rào lớn nhất
Ngưỡng này tính theo số bang chứ không theo dân số. Nghĩa là một nhóm các bang ít dân cộng lại vẫn đủ sức chặn một đề xuất mà đa số dân cả nước ủng hộ.
Trên thực tế, một tu chính án chỉ đi qua được khi nó thu hút ủng hộ vượt ra ngoài ranh giới đảng phái và ranh giới vùng miền. Bất cứ đề xuất nào còn gây chia rẽ theo trục chính trị đương thời đều dừng lại rất sớm.
Cũng có trường hợp một đề xuất được quốc hội thông qua rồi chết ở khâu phê chuẩn vì không gom đủ số bang trong thời hạn đặt ra.
Nhóm tu chính án đầu tiên
Mười tu chính án đầu được thông qua gần như ngay sau bản hiến pháp gốc, như một điều kiện để một số bang chịu tham gia. Chúng liệt kê các quyền cá nhân mà chính quyền không được xâm phạm: tự do ngôn luận, tín ngưỡng, báo chí, hội họp; các bảo đảm trong tố tụng hình sự; và điều khoản nói rằng quyền không được liệt kê thì thuộc về các bang hoặc người dân.
Các tu chính án về sau đến rải rác qua nhiều thế hệ, phần lớn xoay quanh việc mở rộng ai được tính là công dân đầy đủ và ai được đi bầu.
Những đề xuất đã chết dọc đường
Lịch sử sửa đổi hiến pháp có nhiều đề xuất đi được nửa đường rồi dừng. Có cái được quốc hội thông qua nhưng không gom đủ số bang trong thời hạn, có cái nằm chờ hàng chục năm rồi hết hiệu lực, có cái được một số bang phê chuẩn xong lại bị chính cơ quan lập pháp bang đó rút lại — và việc rút lại có hợp lệ hay không cũng là câu hỏi chưa có lời đáp dứt khoát.
Một trường hợp đặc biệt cho thấy quy trình này kỳ lạ đến mức nào: có tu chính án được đề xuất từ thế kỷ mười tám mà mãi hai trăm năm sau mới gom đủ số bang phê chuẩn và chính thức có hiệu lực, vì bản đề xuất khi ấy không kèm thời hạn.
Những ca này giải thích vì sao giới luật hiến pháp coi con đường sửa văn bản gần như đóng trên thực tế, và vì sao mọi tranh chấp lớn cuối cùng đều dồn về toà án.
Đường vòng: giải thích lại thay vì sửa
Vì sửa chữ quá khó, phần lớn thay đổi thực tế diễn ra qua con đường khác: toà án giải thích lại cùng một điều khoản theo cách mới.
Một câu chữ giữ nguyên suốt hai thế kỷ có thể được hiểu rất khác ở hai thời kỳ, và cách hiểu mới có hiệu lực ràng buộc cho tới khi bị thay đổi bằng một phán quyết khác.
Đây là lý do việc bổ nhiệm thẩm phán được xem trọng đến vậy. Khi cửa sửa văn bản gần như đóng, quyền giải thích văn bản trở thành đòn bẩy lớn nhất — và cũng là nguồn tranh cãi lớn nhất về tính chính danh: người ủng hộ nói hiến pháp phải sống cùng thời đại, người phản đối nói đó là sửa hiến pháp mà không qua cửa sửa hiến pháp.
Tổng thống có phủ quyết được tu chính án không?
Không. Quy trình sửa đổi diễn ra giữa quốc hội và các bang; tổng thống không có vai trò chính thức trong đó.
Cần bao nhiêu bang để phê chuẩn?
Ba phần tư tổng số bang. Vì tính theo số bang chứ không theo dân số, một nhóm bang ít dân vẫn có thể chặn được một đề xuất.
Vì sao ít tu chính án được thông qua như vậy?
Vì phải vượt hai ngưỡng đa số đặc biệt liên tiếp. Trên thực tế chỉ những đề xuất thu hút ủng hộ vượt qua ranh giới đảng phái và vùng miền mới đi hết được quãng đường.
Toà án giải thích lại hiến pháp có khác gì sửa hiến pháp?
Khác ở chỗ câu chữ không đổi, chỉ cách hiểu đổi, và cách hiểu ấy có thể bị một phán quyết sau thay đổi tiếp. Đây là điểm gây tranh luận kéo dài về tính chính danh của phương pháp.
