Bị bắt thì có những quyền gì

Bốn quyền cơ bản khi làm việc với cảnh sát Mỹ, và điểm mấu chốt là chúng chỉ có tác dụng khi người ta thật sự viện dẫn.

Quyền im lặng

Không ai bị buộc phải khai những điều có thể dùng để chống lại chính mình. Quyền này có sẵn, không cần xin.

Nhưng có một chi tiết quan trọng mà phim ảnh không nói: im lặng thụ động không đủ. Muốn được bảo vệ trọn vẹn, người bị thẩm vấn cần nói rõ rằng mình viện dẫn quyền im lặng, rồi mới ngừng trả lời. Ngồi im mà không tuyên bố gì có thể bị hiểu là vẫn đang hợp tác, và cuộc thẩm vấn tiếp tục.

Việc cung cấp tên và giấy tờ nhận dạng thì lại là chuyện khác, và nhiều bang có quy định riêng buộc phải xưng danh trong một số tình huống.

Quyền có luật sư

Người bị buộc tội có quyền có luật sư bào chữa, và nếu không đủ khả năng thuê thì nhà nước phải chỉ định người bào chữa miễn phí.

Khi đã nói rõ mình muốn có luật sư, việc thẩm vấn phải dừng lại cho tới khi luật sư có mặt. Cũng như quyền im lặng, câu này phải được nói ra rõ ràng chứ không thể bóng gió.

Hệ thống luật sư công ở nhiều nơi quá tải nặng, mỗi người ôm số hồ sơ lớn hơn nhiều so với mức hợp lý. Đây là một trong những phê phán dai dẳng nhất về công bằng thực chất của hệ thống: quyền có trên giấy, nhưng chất lượng bào chữa thực tế phụ thuộc vào nguồn lực nơi đó.

Cảnh báo trước khi thẩm vấn

Trước khi thẩm vấn một người đang bị giữ, cảnh sát phải thông báo cho họ biết các quyền nói trên.

Hai điều kiện phải cùng có: người đó đang bị giữ, và đang bị thẩm vấn. Một cuộc trò chuyện ngoài đường khi người ta tự do rời đi thì không thuộc diện này. Lời nói ra một cách tự phát, không do ai hỏi, cũng không thuộc diện này.

Không cảnh báo thì lời khai thu được trong cuộc thẩm vấn ấy thường không dùng được trước toà. Nhưng điều đó không làm vụ án tự động sụp đổ — các chứng cứ khác vẫn nguyên giá trị.

Khám xét và lệnh khám

Nguyên tắc chung là khám xét cần có lệnh do thẩm phán cấp dựa trên căn cứ hợp lý, ghi rõ khám ở đâu và tìm cái gì.

Nhưng có nhiều ngoại lệ đã được án lệ thừa nhận: khám khi bắt giữ, tình huống khẩn cấp, vật chứng nằm trong tầm nhìn, và quan trọng nhất trong đời thường — khi chính người đó đồng ý cho khám.

Sự đồng ý ấy phải tự nguyện, và người ta có quyền từ chối. Nhiều người không biết mình được từ chối, hoặc ngại từ chối vì sợ trông như có gì phải giấu.

Chứng cứ thu thập sai thì sao

Chứng cứ lấy được từ một cuộc khám xét vi phạm hiến pháp thường bị loại khỏi phiên toà. Những gì tìm ra tiếp theo nhờ chứng cứ đó cũng có thể bị loại theo.

Mục đích của quy tắc này không phải để thưởng cho bị cáo mà để triệt tiêu động cơ vi phạm: nếu chứng cứ lấy sai vẫn dùng được thì không có lý do gì để làm đúng. Có những ngoại lệ, và phạm vi của chúng là chủ đề tranh cãi liên tục trong án lệ nhiều thập niên qua.

Cảnh sát của ai

Một chi tiết hay gây rối cho người mới: không có lực lượng cảnh sát quốc gia thống nhất. Phần lớn công việc cảnh sát do hàng chục nghìn cơ quan địa phương đảm nhiệm — sở cảnh sát thành phố, văn phòng cảnh sát trưởng quận hạt — mỗi nơi do chính quyền địa phương quản và có quy trình nội bộ riêng.

Bên cạnh đó có cảnh sát cấp bang phụ trách đường cao tốc và hỗ trợ điều tra, cùng các cơ quan liên bang chỉ vào cuộc với tội phạm liên bang.

Hệ quả là quy định về những việc rất cụ thể — có được ghi hình cảnh sát không, camera gắn người bật khi nào, khi nào được dùng vũ lực — có thể khác nhau giữa hai thành phố cạnh nhau. Muốn biết quyền của mình ở một nơi thì phải tra quy định của chính nơi đó.

Sau khi bị bắt

Người bị bắt phải được đưa ra trước thẩm phán trong một thời hạn ngắn. Ở phiên đầu tiên, họ được thông báo cáo buộc, được hỏi về luật sư, và toà quyết định điều kiện tại ngoại.

Chế độ tại ngoại bằng tiền bảo lãnh bị phê phán vì nó tạo ra hai kết cục khác nhau cho hai người cùng cáo buộc: người có tiền về nhà chờ xét xử, người không có tiền ngồi lại. Bị giam trong lúc chờ xử làm mất việc làm và tăng sức ép phải nhận tội cho xong. Một số bang đã cải cách theo hướng đánh giá rủi ro thay vì đặt tiền.